Groby królewskie z Aigai

Według antycznej tradycji, macedońska dynastia królewska, Temenidów, pochodziła z Argos, a jej protoplasta, Perdikkas I, miał założyć swoją stolicę w Aigai, w połowie VII w. przed Chr. Około roku 400 przed Chr. macedońska stolica przeniesiona została do Pelli, jednak wszyscy królowie z dynastii Temenidów, za wyjątkiem Aleksandra III Wielkiego, zostali pochowani w Aigai. W szczególności tu miał się znajdować grób Filipa II, ojca Aleksandra Wielkiego, twórcy potęgi Królestwa Macedonii, który został zamordowany w Aigai, w roku 336, podczas ślubu swojej córki, Kasandry, przez jednego z członków gwardii przybocznej. Aleksander, który objął tron po ojcu, urządził mu wspaniały pogrzeb.

Z czasem, miasto Aigaia zostało tak skutecznie porzucone że zapomniano gdzie niegdyś leżało. Próby jego zlokalizowania podjęte w XIX w. nie przyniosły rezultatu i dopiero w latach 1977 – 78 zidentyfikował je grecki archeolog, Maolis Andronikos, na terenie obecnej wsi Vergina. Wokół tej wsi położone było antyczne cmentarzysko, użytkowany głównie w pierwszej połowie pierwszego milenium przed Chr., na którym znajdowało się kilkaset tumulusów usypanych nad grobami szczególnie ważnych osobistości. W największym z nich, o średnicy około 110 m i wysokości ok. 12 m, Adronikos odkopał zespół trzech monumentalnych grobowców, wzniesionych z lokalnego piaskowca, z których dwa (Grobowce II i III) zachowały się nienaruszone, a jeden (Grobowiec I) został całkowicie obrabowany jeszcze w starożytności. Później odkryto dodatkowo sąsiedni Grobowiec IV, również obrabowany.

Wielki Tumulus w Verginie

Częściowo zachowany, wspaniały wystrój malarski grobowców, oraz niezmiernie bogate wyposażenie Grobowców II i III – porównywalne z wyposażeniem grobu Tutenchamona – pozwoliło na ich zidentyfikowanie jako grobowców królewskich z drugiej połowy IV w. przed Chr. Andronikos zidentyfikował trzy odkryte przez siebie grobowce jako należące odpowiednio do królów Amyntasa III (391 – 370) – ojca Filipa II, samego Filipa (359 – 336), oraz Aleksandra IV – niepełnoletniego syna Aleksandra Wielkiego (zamordowanego około roku 310). Wysunięto jednak później alternatywną hipotezę, opartą na solidnych, lecz pozostawiających wątpliwości, przesłankach, według której miały to być groby Filipa II (Grobowiec I), Filipa III (323 – 317) – przyrodniego brata Aleksandra Wielkiego – (Grobowiec II) i Aleksandra IV (Grobowiec III). W latach 1990, we wspaniale odrestaurowanym i dostosowanym do potrzeb muzealnych zespole grobowców uruchomiono muzeum, w którym eksponowane jest in sito ich zachowane wyposażenie, opisane zgodnie z hipotezą Andronikosa.

Wejście do Muzeum Grobów Królewskich w Vergini

Wszystkie grobowce wzniesione zostały z miejscowego wapienia. Oba niezrabowane grobowce posiadają reprezentacyjne fasady z potężnymi ozdobnymi drzwiami, obrzeżonymi kolumnami (w Grobowcu II), lub niszami (w Grobowcu III), powyżej których biegnie fryz z tryglifami z ciemnego kamienia. Ponad fryzem w Grobowcu II, na całej szerokości fasady, liczącej 5,6 m, umieszczony jest panoramiczny fresk, niestety bardzo wypłowiały, przedstawiający dynamiczną scenę myśliwską, którego autorstwo przypisywane jest Filoksenosowi z Eretrii, autorowi słynnego obrazu przedstawiającego Aleksandra Wielkiego i Dariusza III, w bitwie pod Issos, znanego z mozaiki, z Domu Fauna w Pompejach.

Fasada Grobowca III
Fasada Grobowca II
„Polowanie”, fresk nad wejściem do Grobowca II

Natomiast z Grobowca I, z którego pozostały tylko kolumny fasady, pochodzi cykl fresków przypisywanych Nikomachosowi z Teb, poświęcony Persefonie, w którym najlepiej zachowana jest scena porwania Persefony przez Hadesa, uwożącego ją dwukołowym rydwanem. Postać sługi z pochodnią, biegnącego przed rydwanem, sugeruje prędkość pojazdu, a nimfa, która towarzyszyła Persefonie, kuli się przy drodze i osłania wznosząc ręką, z rozpostartą dłonią, w geście przerażenia. Z dynamiką tej sceny kontrastuje cichy smutek Demeter, zrozpaczonej porwaniem córki, przedstawiony na sąsiednim fresku. Freski te należą do najcenniejszych spośród bardzo nielicznych zachowanych dzieł malarskich z okresu klasycznego.

Grobowiec I
„Porwanie Persefony”, fresk z Grobowca I
„Demeter”, fresk z Grobowca I

Wnętrze Grobowca II składa się z przedsionka i właściwej komory grobowej, o łącznych wymiarach ok. 9,5×5,0x4,5 m, przykrytych sklepieniem kolebkowym. W przedsionku znajduje się marmurowy sarkofag, wewnątrz którego zamknięty był złoty larnax (urna popielnicowa, w kształcie kasety), z repusowanym na przykrywie słońcem z dwunastoma promieniami, a od przodu ozdobiony rozetami. Gdy otwarto larnax, na popiołach leżał wspaniały złoty diadem, a obok larnaxu drugi wieniec ze złotych liści i kwiatów mirtu. Z badania zwęglonych kości wynika, że szczątki pochowane w larnaxie należały do dwudziestoparoletniej kobiety, a bogactwo wyposażenia wskazuje na to, że musiała być ona królową. Jeśli Grobowiec II należał do Filipa II, to była to prawdopodobnie jedna z jego ośmiu żon, zapewne szósta z kolei, Meda, która miała jakoby popełnić samobójstwo, by towarzyszyć mężowi w zaświatach. Jeżeli jednak jest to grobowiec Filipa III, zabitego z rozkazu Olimpias, matki Aleksandra Wielkiego, to w przedsionku pochowana jest jego żona, Eurydyka, którą Olimpias zmusiła do samobójstwa.

Larnax i diadem z przedsionka Grobowca II
Larnax z przedsionka Grobowca II
Złoty diadem z przedsionka Grobowca II
Złoty wieniec z liści i kwiatów mirtu oraz ozdobne złote krążki , z przedsionka Grobowca II

W przedsionku leżały również kości drugiej młodej kobiety, owinięte w cenną purpurowo-złotą tkaninę, a także ornamenty z kości słoniowej, zdobiące niegdyś paradną drewnianą sofę, na której spoczywało ciało zmarłego króla, przed kremacją. Spopielona sofa została zrekonstruowana.

Złoto-purpurowy materiał, którym owinięte były kości młodej kobiety, leżące w przedsionku Grobowca II
Rekonstrukcja paradnej sofy z przedsionka Grobowca II
Fragmenty dekoracji sofy wykonane z kości słoniowej

Do dalszych elementów wyposażenia grobu, umieszczonych w przedsionku, należał bogaty zestaw naczyń z brązu.

Naczynia z brązu pochodzące z przedsionka Grobowca II
Oinochoe z brązu

W samym wejściu do komory grobowej znajdował się szereg elementów reprezentacyjnego wyposażenia wojskowego: parytracheion (skórzana osłona szyi, w kształcie półksiężyca, pokryta złotą repusowaną blachą), złoty gorytos (scytyjska ozdobna pochwa na łuk i strzały), para pozłacanych nagolenników z brązu, złote tuleje, zdobiące kiedyś łuk, oraz złote naszywki na pikowaną zbroję z lnu, w formie głów Gorgony.

Perytracheion z Grobowca II
Gorytos z Grobowca II

Larnax królewski, pochodzący z sarkofagu położonego w komorze grobowej, jest bardzo podobny do tego z przedsionka, lecz nieco większy (waży 11 kg) i bardziej ozdobny; jego ścianki pokryte są delikatnymi grawerunkami, o motywach floralnych, a repusowane słońce na przykrywie ma nie dwanaście, lecz szesnaście promieni, tyle ile na współczesnym herbie greckiej prowincji Macedonii, o który niedawno toczył się spór z niepodległą Macedonią Północną.

Larnax królewski i wieniec ze złotych liści dębu i żołędzi z komory Grobowca II
Larnax królewski z komory Grobowca II

Z komory grobowej pochodzi reprezentacyjne wyposażenie wojenne króla, na które składa się, między innymi, hełm z czubem, kirys zdobiony złotem, pozłacane nagolenniki z brązu, miecz w pochwie oraz ceremonialna tarcza, z drzewa, skóry, szkła złota i kości słoniowej.

Zbroja królewska i tarcza widziana od strony wewnętrznej
Paradna tarcza królewska z komory Grobowca II
Panoplium królewskie z Grobowca II

Na szczególne wyróżnienie zasługują pozłacane nagolenniki królewskie, z których prawy różni się wysokością od lewego, co może wskazywać na to, że należały do Filipa II, o którym wiadomo, iż był ranny w w nogę i utykał. Byłoby to silnym dowodem poprawności identyfikacji grobów pochodzącej od Andronikosa.

Pozłacane nagolenniki królewskie

Do innych darów nagrobnych należy wielki zestaw srebrnych naczyń biesiadnych, które były zapewne wykorzystywane podczas stypy.

Zestaw srebrnych naczyń biesiadnych z Grobowca II
Srebrna situla
Srebrne oinochoe z głową Sylena
Zwęglone resztki stosu pogrzebowego

Układ Grobowca III jest taki sam jak Grobowca II, lecz jego wymiary są mniejsze a wyposażenie daleko skromniejsze. Prochy Aleksandra IV umieszczone zostały nie w złotym larnaxie, lecz w srebrnej hydrii, na szyjce której zawieszono wieniec ze złotych liści dębu. Poza innymi srebrnymi naczyniami, zachowały się ciekawe ozdoby drewnianej sofy, wyrzeźbione w kości słoniowej, w tym grupa Dionizosa, Menady i Pana, grającego na flecie, oraz figurki przedstawiające trackiego boga Sabaziosa.

Srebrna hydria z prochami Aleksandra IV, ze złotym wieńcem
Srebrne naczynie do składania libacji z Grobowca III
Dionizos z Menadą i Panem grającym na flecie, fragment dekoracji sofy z Grobowca III
Sabazios, fragment dekoracji sofy z Grobowca III
Miniaturowe główki z kości słoniowej, fragment dekoracji sofy z Grobowca III
Stele nagrobne z Aigai, IV w, przed Chr.

Dodaj komentarz